GRECKIE TŁUMACZENIE PISMA ŚWIĘTEGO W STAROŻYTNOŚCI, CZYLI SEPTUAGINTA

Według tradycji sięgającej II wieku p.n.Chr. rozpowszechnionej wśród Żydów zamieszkałych w Egipcie, grecki przekład Biblii hebrajskiej jest dziełem siedemdziesięciu (lub siedemdziesięciu dwóch) uczonych w Piśmie przybyłych specjalnie z Jerozolimy do Aleksandrii w Egipcie. Każdy z nich pracując nad tłumaczeniem ksiąg Starego Testamentu uzyskał identyczny przekład, stąd we wczesnej historii Kościoła tradycja powstania Biblii Siedemdziesięciu została usankcjonowana i rozpowszechniona przez Ojców Kościoła. Chrześcijanie pierwszych wieków poczęli więc używać łacińskiego słowa septuaginta - siedemdziesiąt, jako oznaczenie i tytuł tłumaczenia ksiąg Starego Testamentu.

Biblia grecka, zwana Sepugintą zawiera cztery kategorie pism natchnionych:

- tłumaczenie 24 ksiąg Biblii hebrajskiej Starego Testamentu (TaNaK), czyli Tory,

- grecką wersję ksiąg hebrajskich, których Żydzi nie włączyli do swojego kanonu (na przykład i II Księgę Machabejską, Księgę Syracydesa, Księgę Judyty),

- księgi i dokumenty zredagowane wyłącznie po grecku (na przykład Księga Mądrości Salomona),

- księgi pozakanoniczne (na przykład Psalmy Salomonowe, Modlitwa Menassego).

Struktura i rozmieszczenie ksiąg Biblii hebrajskiej i greckiej są różne, stąd w Septuagincie dominuje zasada gatunku literackiego. Najpierw są księgi Pięcioksiągu Mojżeszowego i księgi historyczne, następnie pisma poetyckie i mądrościowe, na końcu zaś księgi prorockie. Zespół ksiąg prorockich jest podzielony na dwunastu proroków mniejszych (Ozeasz, Amos, Micheasz i inni) i większych (na przykład Izajasz, Jeremiasz). Podobnie tytuły ksiąg greckich różnią się od oryginału hebrajskiego, stąd pierwsza w Biblii nazywa się Genesis (Księgę Rodzaju), podczas gdy oryginalny tytuł pochodzi od pierwszego słowa hebrajskiego Bereshit Na początku. Biblia grecka rozpowszechniła się początkowo wśród rozproszonych w świecie greckim Żydów, którzy nie używali na co dzień języka hebrajskiego, ale fakt zniszczenia Jerozolimy i Świątyni spowodował zdystansowanie się diaspory wobec Biblii greckiej. W końcu I wieku naszej ery Żydzi uznali tłumaczenie Septuaginty za zbyt odległe od oryginału hebrajskiego, stąd przystąpili do nowych przekładów, z których wielkim powodzeniem cieszyło się dzieło prozelity Aquilii pochodzącego z Azji Mniejszej, oddającego tendencje interpretacyjne ówczesnych rabinów.

Na przestrzeni od I do II wieku Biblia grecka służyła za podstawę innych tłumaczeń Pisma Świętego, między innymi wersji Vetus Latina powstałej w Afryce Północnej (Kartagina), Galii i Rzymie w III wieku, przekładu koptyjskiego w Egipcie( III wiek), Biblii syryjskiej w Mezopotamii (VII wiek) i starosłowiańskiej Cyryla i Metodego (IX wiek).

Dariusz DŁUGOSZ

Dariusz Długosz. Urodził się 1962 w Szczecinie. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Ecole du Louvre w Paryżu. Specjalizuje się w archeologii i filologii biblijnej. Współpracuje z polskimi i zagranicznymi pismami poświęconymi Biblii, m. in. "The Qumran Chronicle", "The Biblical Archaeology Review", "Przegląd Orientalistyczny", "Ruch Biblijny i Liturgiczny".

Na zdjęciu:
Greckie tłumaczenie Biblii