Archeologia - przewodnik cywilizacji świata

"Archeologie. Le guide de nos origines" pod redakcją Paula G. Kahna,
Ed. Delachaux et Niestle, Paris 2002, ss.432, 650 ilustracji.
ISBN 2-603-01292-4.

Szwajcarska oficyna wydawnicza opublikowała latem bieżącego roku nowy przewodnik "Archeologie. Le Guide de nos origines". Archeologia jest jedną z najbardziej pasjonujących dziedzin badających ślady naszej przeszłości. Jeśli nawet nigdy nie braliśmy udziału w wykopaliskach archeologicznych w terenie, to wielu z nas z ogromnym zainteresowaniem śledzi efekty odkryć ekip archeologów w Europie, na Bliskim Wschodzie czy w obu Amerykach. Archeolodzy wydobywają na światło dzienne wspaniałe pałace, zaginione miasta i grobowce, ukazując nieznane i egzotyczne kultury starożytności. Wiek XX, w związku z licznymi odkryciami, przyniósł nowy fenomen: turystykę archeologiczną, która wciąga coraz szerszy krąg pasjonatów, interesujących się przeszłością i korzeniami cywilizacji. Jednak archeologia to przede wszystkim dyscyplina naukowa posługująca się swoimi własnymi narzędziami badawczymi, ciągle poddawanymi ewolucji metod oraz rewolucji technicznej.
Dla amatorów nowa publikacja może stanowić znakomity instrument poznania, okazję do zagłębienia się w wiele fascynujących zagadnień. Archeolodzy profesjonalni znajdą w tej pracy świetny dokument encyklopedyczny, który ukazuje rozwój i kierunki współczesnej archeologii w świecie.
We wstępie książki, na tablicy chronologicznej, autorzy prezentują dzieje archeologii. Bardzo czytelny jest historyczny podział tej dyscypliny na dwa zasadnicze etapy: przed i po XVIII wieku. Stulecie Oświecenia stanowi tu wyraźną cezurę, gdyż znakomita większość znalezisk archeologicznych datuje się właśnie na okres trzech ostatnich wieków. Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że król Babilonu, Nabonid, dokonał pierwszego odkrycia ruin starożytnej świątyni już w VI wieku p.n.e., a mianem "Ojca historii" obdarzono greckiego historyka Herodota opisującego dzieje wojen grecko-perskich w V stuleciu p.n.e. Historia naukowych odkryć rozpoczyna się wraz z wyprawą Napoleona Bonapartego do Egiptu w 1798 roku, a rok 1822, moment odszyfrowania egipskich hieroglifów przez młodego uczonego francuskiego Champolliona, uważa się za narodziny nowej dyscypliny naukowej - egiptologii. W połowie XIX wieku nastąpił dalszy dynamiczny rozwój archeologii amerykańskiej (E. Squieri E. Davis), asyriologii (H. Layard odkrywa Niniwę), oraz badań nad prehistorią (terminu "prehistoria" użył po raz pierwszy D. Wilson w 1851 roku). W 1851 roku powstaje pierwsza świecie katedra archeologii na uniwersytecie w Cambridge, trzy lata później datują się początki archeologii podwodnej (badania A. von Loriota na dnie jezior szwajcarskich), natomiast szczątki neandertalczyka odkryto w pobliżu Düsseldorfu w 1856 roku. Rok 1879 zaznaczył się odkryciem ściennych malowideł prehistorycznych z epoki paleolitu w Altamirze. Archeologia Bliskiego Wschodu, zwana również biblijną, sięga początkami kariery Hindersa Petriego w 1880 roku. Wiek XX stanowi milowy krok w rozwoju metodologii i techniki odkryć archeologicznych. Najważniejsze odkrycia następują jedne po drugich: w Knossos (A. Evans 1900-1935), w Tebach (grób Tutenchamona w 1922 roku odkryty przez H. Cartera), w Qumran nad Morzem Martwym (1948-1956), w Etiopii (odkrycie "Lucy" w 1974 roku). Także technika badań i ekspertyzy rozwija się w sposób dotąd niespotykany: poprzez datacje metodą węgla radioaktywnego (W. Libby w 1949 roku), początki tzw. Nowej Archeologii w 1962 roku (L. Binford) i etap nowej interpretacji w archeologii w 1982 roku za sprawą Jana Hoddera.
Część pierwsza książki pt. "Explorer notre passe" (ss. 14-223) składa się z trzech zasadniczych rozdziałów: historia i rozwój archeologii, eksploatacja i interpretacja odkryć, zarys dziejów kultur starożytnych. Część druga pt. "Guide des sites et des tresors" (ss. 224-413) stanowi znakomity i skondensowany katalog wszystkich najważniejszych stanowisk archeologicznych i skarbów światowej kultury według porządku geograficznego w Afryce (s. 228), Europie (s. 260), Azji (s. 326), Oceanii (s. 368) i obu Amerykach (s. 382).
Przewodnik uzupełniono aktualną bibliografią (s. 416), słownikiem terminologii archeologicznej (s. 420), indeksem pozwalającym na szybką orientację (s. 423). Walorem publikacji jest niewątpliwie dokumentacja fotograficzna (650 zdjęć!), częstokroć po raz pierwszy publikowanych, oraz przejrzysta forma edytorska. Zadowoli ona gusta profesjonalistów i pasjonatów archeologii światowej. Polski czytelnik z satysfakcją odnajdzie notę poświęconą odkryciu Biskupina (ss. 302-303). Pełna polska edycja przewodnika "Archeologie. Le guide de nos orgines" na pewno stałaby się bestsellerem literatury archeologicznej w Polsce, gdzie mimo ogromnego postępu w ostatnim dziesięcioleciu, wciąż brak pełnego kompendium wiedzy o dziejach i aktualnych kierunkach oraz metodach w archeologii światowej.

Dariusz DŁUGOSZ

Dariusz Długosz. Urodził się 1962 w Szczecinie. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Ecole du Louvre w Paryżu. Specjalizuje się w archeologii i filologii biblijnej. Współpracuje z polskimi i zagranicznymi pismami poświęconymi Biblii, m. in. "The Qumran Chronicle", "The Biblical Archaeology Review", "Przegląd Orientalistyczny", "Ruch Biblijny i Liturgiczny".

Na ilustracji:

Okładka
książki