Biblia i archeologia

Niedawny numer renomowanego magazynu francuskiego „Le Monde de la Bible” (nr 146 / listopad 2002) został poświęcony historycznym i współczesnym relacjom Biblii i archeologii. W debacie udział wzięło wielu wybitnych archeologów i biblistów z Francji, USA oraz Izraela. Na wstępie P. Gibert i F. Villeneuve wyjaśnili odmienny charakter badań egzegety i archeologa nad tekstem biblijnym (s. 14–17), po czym J.–L. Huot ukazał w kontekście biblijnym ewolucję poglądów archeologów, począwszy od XIX wieku, na dzieje Mezopotamii (s. 18–23). Z kolei D. Charpin przedstawił administracyjne teksty klinowe z królestwa Mari i z Ugarit (Raz Shamra) jako obraz historii epoki Patriarchów XVIII–XIII p.n.e (s. 24–29).
Izraelski archeolog A. Mazar zanalizował skomplikowany proces interpretacji stratygraficznej stanowisk w Megiddo, Hazor i Gezer, datowanych na X wieku p.n.e, w świetle nowych wykopalisk w Tel–Rehov (s. 30–31). W uzupełnieniu dwaj archeologowie amerykańscy, L. G. Herr i D.R. Clark, dowodzili możliwości pewnej identyfikacji osadnictwa izraelskiego na podstawie wykopalisk w Trans–Jordanii (Tell el–Umeyri). W odpowiedzi na aktualne i kontrowersyjne publikacje (por. I. Finkelstein i N. A. Silberman „La Bible dévoilée”, Ed. Bayard, Paris 2002) znany ekspert filologii i archeologii paleohebrajskiej A. Lemaire dokonał krytycznej oceny historiografii źródeł biblijnych i datacji poziomu salomonowego na terenie stanowisk archeologicznych (s. 34–39). Problem dziejów Hyksosów w Delcie Nilu na tle źródeł antycznych (Maneton, Apion, J. Flawiusz ) i egipskich podjął J. Yoyotte z College de France (s. 40–45), dowodząc faktu licznych anachronizmów w tradycji literackiej. W kolejnym tekście J. Briend ukazał hellenistyczny charakter kultury żydowskiego miasta w Galilei–Seforis – na podstawie sensacyjnych odkryć mozaik w synagodze z V wieku n.e (s. 46–51). Na koniec E. Villeneuve zaprezentowała wyniki badań archeologicznych dotyczących miejsca chrztu Jezusa nad Jordanem w Tell el–Kharrar.
Obecny stan badań archeologów i biblistów stanowi pasjonujący proces stałej konfrontacji między wynikami krytyki literacko–filologicznej tekstu Biblii hebrajskiej oraz odkryciami wykopalisk archeologicznych w Izraelu, Autonomii Palestyńskiej, Libanie, Syrii, Jordanii, Egipcie, Iraku i Iranie. Ewolucja historyczna metod i instrumentów badawczych od XIX wieku poczyniła wielkie postępy w odkrywaniu prawdy Biblii, jednak wiele pytań biblistów i archeologów u progu XXI stulecia wciąż pozostaje bez jednoznacznych odpowiedzi. Dlatego też – nie tylko dla naukowców, lecz dla każdego, kto się interesuje Biblią i archeologią – nowy numer pisma „Le Monde de la Bible” jest cennym źródłem, obrazującym  charakter i przedmiot dzisiejszych debat. W konkluzji warto przytoczyć słowa redaktora pisma Jean–Luc Pouthier, które stanowią wyraz pasji archeologów i egzegetów ku Biblii: Biblia stanowiła doskonały „pretekst dla historyków, by na nowo wzbudzić zainteresowanie starożytnym Bliskim Wschodem, zwanego żyznym półksiężycem, gdzie wynaleziono pismo, piramidy i hebrajczyków”.

Dariusz DŁUGOSZ

Dariusz Długosz. Urodził się 1962 w Szczecinie. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Ecole du Louvre w Paryżu. Specjalizuje się w archeologii i filologii biblijnej. Współpracuje z polskimi i zagranicznymi pismami poświęconymi Biblii, m. in. „The Qumran Chronicle”, „The Biblical Archaeology Review”, „Przegląd Orientalistyczny”, „Ruch Biblijny i Liturgiczny”.