Rękopisy znad Morza Martwego i biblia 
50 lat odkryć w Qumran

Odkrycia z 1947 roku w Qumran posiadają ogromne znaczenie dla rozwoju badań nad archeologią i filologią biblijną. Wykopaliska prowadzone w latach 1949-1956 pozwoliły badaczom z Francuskiej Szkoły Biblijnej w Jerozolimie lepiej poznać paleografię biblijną, geografię starożytnej Palestyny, literaturę międzytestamentalną, idee popularne w judaizmie za czasów Jezusa, a także nurty myśli biblijnej istniejące w Palestynie podczas działalności pierwotnego Kościoła
Bibliści z międzynarodowego zespołu, którym kierował do 1971 roku o. Roland de Vaux, odkryli 11 grot z rękopisami w liczbie około 800. Jedna czwarta spośród nich zawierała hebrajskie i aramejskie teksty Biblii (z wyjątkiem Księgi Estery), reszta to tzw. pisma esseńskie. Esseńczycy, obok faryzeuszy i saduceuszy, stanowili jeden z najważniejszych odłamów judaizmu epoki międzytestamentalnej (II wiek p.n. Ch. i I wiek po Ch.). Teksty odkryte w Qumran powstały między III wiekiem p.n. Ch. a 68 rokiem n.e. W 68 roku, podczas wojny żydowskiej, Rzymianie najprawdopodobniej zrujnowali osiedle esseńskie, o czym wspomina świadek wydarzeń z I wieku, historyk żydowski, Józef Flawiusz. Wielkie znaczenie odkryć znad Morza Martwego polega między innymi na tym, że pozwoliły one przesunąć datę powstania rękopisów Pisma Świętego o ponad tysiąc lat. Przed odkryciami w Qumran najstarsze hebrajskie rękopisy biblijne pochodziły ze średniowiecza: tzw. Kodeksy leningradzkie i z Alleppo (Syria) datowane na początek X wieku. Badania porównawcze filologii biblijnej oraz zwojów z Qumran (starszych o 1000 lat) wykazały ogromną wierność przekazanego przez masoretów tekstu kanonu biblijnego!
Obecnie większość zwojów odkrytych nad Morzem Martwym jest przechowywana w Muzeum Izraela (w tzw. Sanktuarium Księgi) w Jerozolimie oraz w Palestyńskim Muzeum Archeologii (Fundacja Rockeffelera). Część zwojów zdeponowano w Muzeum Narodowym w Ammanie (Jordania), między innymi kontrowersyjny Zwój Miedziany, którego fasimile znajduje się w paryskim Muzeum Luwru. Muzeum Biblii przy Instytucie Katolickim w Paryżu posiada fragment rękopisu z Księgi Psalmów (I wiek n.e.) znad Morza Martwego (Mohal Have). Przy okazji rocznicy kumrańskich odkryć warto wspomnieć o olbrzymich zasługach jedynego polskiego badacza w pionierskiej ekipie Ecole Biblique z Jerozolimy, profesora Józefa Milika. Jest on autorem ponad 250 prac z zakresu kumranologii, archeologii i biblistyki.

Dariusz DŁUGOSZ

* W 1998 roku ukazała się nakładem Wydawnictwa The Enigma Press w Krakowie reedycja pracy J.T. Milika „Dziesięć lat odkryć na Pustyni Judzkiej“ z aktualnymi dodatkami autorstwa dra Z. Kapery z Instytutu Orientalistyki UJ w Krakowie.

Dariusz Długosz. Urodził się 1962 w Szczecinie. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Ecole du Louvre w Paryżu. Specjalizuje się w archeologii i filologii biblijnej. Współpracuje z polskimi i zagranicznymi pismami poświęconymi Biblii, m. in. "The Qumran Chronicle", "The Biblical Archaeology Review", "Przegląd Orientalistyczny", "Ruch Biblijny i Liturgiczny".