Pamięci Paula Cézanne’a

Cézanne żył 67 lat. Były to lata, w których uparcie dowodził sobie i tym wszystkim, którzy uważali go za wykolejeńca, iż praca, którą wykonywał, pozwoli mu zrealizować marzenie o sztuce, gdzie na równi wzruszenie i myślenie odgrywają decydującą rolę. Te lata to pasmo udręczeń, niepowodzeń, totalnej klęski, rozczarowania względem najbliższych i przyjaciół. Zbyt wrażliwa osobowość, nieokiełzany temperament, nieśmiałość, ale jednocześnie brutalność i grubiańskość w kontaktach międzyludzkich w niczym nie pomagały. Odrzucony przez bogatego ojca, bankiera, Ludwika Augusta, pragnącego dla swego syna kariery prawniczej, osamotniony w małżeństwie, rozczarowany i rozgoryczony zerwaną przyjaźnią z Emilem Zolą, po której pozostała jedynie pustka, trwał z maniackim uporem przy swoim malarstwie, ogólnie pogardzanym i nie rozumianym. Mistrz z Aix-en-Provence odważył się patrzeć na świat inaczej niż jego poprzednicy, odważył się budować kolorem i formą, odważył się zostać sługą natury.
Ten wielki artysta nie ukończył szanowanych akademii, nie miał dyplomów i nagród. Sam siebie nazywał uczniem Pissarra, artysty malarza, którego poznał w 1861 roku w pracowni Suisse’a. To Pissarro uczył go obserwacji natury, przedmiotów skąpanych w słońcu, cierpliwości i analizy w odkrywaniu barw składających się na kolor tego świata. Cézanne mówił o swoim wyrozumiałym i cierpliwym starszym koledze, iż jest dla niego… „czymś w rodzaju Pana Boga”. Pissarro wierzył w talent Prowansalczyka. Niestety ówczesne paryskie salony odrzucały jego prace, a kiedy udało mu się na nich zaistnieć, krytyce i wyśmiewaniu nie było końca. Nowy kierunek, jakim był impresjonizm, nie znajdował zrozumienia ani wśród pokolenia akademików, ani wśród wielkiego grona odbiorców. Cézanne był jego przedstawicielem. Całą twórczość malarską artysty można podzielić na cztery okresy: do 1871 to etap początkowy, 1872-1877 to impresjonizm, 1876-1887 to konstruktywizm i 1888-1906 ostatni tak zwany okres syntetyczny. Henri Perruchot w książce zatytułowanej „Cézanne” pisze, iż malarz pozostawił po sobie przeszło 800 płócien, około 350 akwarel i taką samą ilość rysunków. Warto dodać, że wiele obrazów podczas tworzenia sam niszczył.
Paul Cézanne urodził się w 19 stycznia w 1839 roku w Aix-en-Provence, umarł w tej samej miejscowości 23 października 1906 roku. Obchodzimy więc setną rocznicę jego śmierci. W przeciągu ostatniego stulecia gusta odbiorców zmieniły się zasadniczo. Teraz Cézanne to mistrz nad mistrzami, jednak niechęć do jego twórczości widoczna była dosyć długo po jego śmierci.
Tegoroczną paryską wystawę jemu poświęconą, a zatytułowaną „Cézanne i Pissarro 1865-1885”, odwiedzały tłumy. Od 28 lutego do 28 maja w Muzeum d’Orsay oglądano pejzaże z Auvers-sur-Oise i z Pontoise, autoportrety i martwą naturę. Kilkakrotne spojrzenie obu artystów malarzy na ten sam fragment pejzażu, malowanych przedmiotów bądź własnych twarzy utwierdzało widza w przekonaniu, że każdy z nich widział ani lepiej, ani gorzej, ale inaczej. Ich drogi się rozeszły. Od tego momentu mistrz z Aix nieustannie dążył w swojej sztuce do harmonii istniejącej równolegle z naturą. Powracał nieustannie do swego ukochanego Południa, gdyż tylko tam był zdolny odnaleźć tajemnice swojego malarstwa. Henri Perruchot pisał, iż nie był malarzem Północy ani malarzem Ile-de-France, ukochał słońce i jego blask. Pejzaże z północnej Francji nasycone są zielenią. Południowy krajobraz skąpany jest w kolorze ochry, brązu, żółci a nawet fioletu. W jego rodzinnym mieście Musée Granet przygotowało na letni czas od 9 czerwca do 17 września retrospektywną wystawę zatytułowaną  „Cézanne w Prowansji”. 117 prac artysty przywędrowało z 16 krajów, z renomowanych muzeów i z kolekcji prywatnych. Króluje oczywiście pejzaż. Góra Sainte-Victoire, wioska Gardanne, rodzinna posiadłość Jas-de-Bouffan czy kamieniołomy w Bibemus. Ta ekspozycja ma na celu pokazanie drogi artysty w odkrywaniu prawdy w malarstwie. Wcale nie straciła ona na znaczeniu.

Anna SOBOLEWSKA

Anna Sobolewska. Urodziła się w Białymstoku. Jest absolwentką Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie. W czasie stanu wojennego wyjechała z Polski. Obecnie mieszka w Paryżu.

42-4-2.jpg (38889 Byte)


Na ilustracji:

Paul Cézanne
przed jednym
ze swoich
płócien
(Aix-en-Provence,
 1904)



 © Musée d´Orsay

© Recogito, Rafaliga