Warlikowski nad Sekwaną

„Ifigenia w Taurydzie” powstała w Królewskiej Akademii Muzyków w maju 1779 roku. Dzieło to stanowi trzeci utwór z serii, powstały w ramach reformy sztuki operowej Christophe’a Willibalda Glucka. Jej autor urodził się w 1714 roku w Eresbach i wybrał karierę muzyczną wbrew ojcu, zarabiając na życie śpiewem i muzykowaniem w kościołach. Pierwsza opera została napisana do libretta Metastasa i zaprezentowano ją w Mediolanie w 1741 roku. Swoje dzieła tworzył początkowo w stylu włoskim, po czym, w 1762 roku, wybrał styl francuskiej opery komicznej  („Orfeusz i Eurydyka”). W Paryżu działał do 1779 roku odnosząc kolejne sukcesy, powstały wtedy „Armide” i „Ifigenia w Taurydzie”, ale koniec życia spędził w Wiedniu, gdzie po tragicznym ataku apopleksji w 1781 roku nie mógł już pisać.
Gluck zapoczątkował reformę, której celem było zerwanie z włoskim stylem operowym. Nowa sztuka miała wzruszać publiczność, poszukiwać prawdy dramatycznej. Dzieła nadały większe znaczenie partii orkiestrowej, wokalizie chóru i integracji baletu. Orkiestra nie była odtąd jedynie wsparciem śpiewu, ale stała się motorem akcji. Libretto „Ifigenii w Taurydzie”, oparte na tragedii antycznej Eurypidesa opowiada historię Ifigenii, córki króla Myken i Argolidy, dowódcy Greków pod Troją, Agamemnona i jego żony Klitajmestry, którą ojciec przeznaczył na ofiarę bogom, aby złagodzić ich gniew. Uratowana przez Artemisa, Ifigenia znajduje azyl w odległej Taurydzie (Krym), gdzie zostaje kapłanką. Dzieje jej rodu kończą się tragicznie, kiedy Klitajmestra wespół ze swoim kochankiem zabija Agamemnona po jego powrocie z Troi.
Dzieło Glucka zawiera liczne elementy dramatyczne, związane z tematem przyjaźni (Orestes i Pylades) i miłości braterskiej (Orestes i Ifgenia). Autor ukazuje ludzkie uczucia, świetnie operuje rytmem i tembrem głosu. Prezentacja „Ifigenii w Taurydzie” Glucka w paryskiej Operze Garnier (między innymi spektakle z lat 1931 z Germaine Lubin w roli głównej, w 1965 w reżyserii Louis Erlo i w 1984 w adaptacji Liliany Cavani) kończyła się sukcesem, tak było i w 1994 roku w Operze Bastylii (w reżyserii Achima Freyera). Nowa prezentacja „Ifigenii w Taurydzie”, na przełomie czerwca i lipca 2006, w renomowanej paryskiej Operze Garnier jest dziełem polskich twórców: Krzysztofa Warlikowskiego (reżyseria), Marka Minkowskiego (opracowanie muzyczne) i Małgorzaty Szczęśniak (scenografia). Spektakl wywołał nad Sekwaną sensację, ale też i wzbudził kontrowersje, czego dowodem były reakcje krytyki oraz owacje publiczności jak i, a zdarzały się i takie przypadki, ostentacyjne opuszczanie sali. Galeria świetnych śpiewaków (Graham, Braun, Beuron) i Orkiestra "Les Musiciens du Louvre-Grenoble" pod batutą Minkowskiego przeniosły publiczność w magiczny świat opery.
Krzysztof Warlikowski urodził się w 1962 roku w Szczecinie, rozpoczął karierę w trakcie studiów na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, gdzie wystawia od 1992 roku, a następnie podjął współpracę z największymi twórcami współczesnego teatru, między innymi z Krystianem Lupą, Peterem Brookiem i Giorgio Strehlerem, który zaprosił polskiego reżysera do adaptacji „Peryklesa” według Szekspira w słynnym mediolańskim Teatrze „Piccolo” (1994). Jego współpracownikiem jest Małgorzata Szczęśniak, która ukończyła studia w Akademii Sztuk Pięknych (1972) i na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (1976). Oboje są autorami inscenizacji w Teatrze Rozmaitości w Warszawie, między innymi „Hamleta” Szekspira, „Dybuka” Szymona Anskiego i Hanny Krall. Sukcesy Warlikowskiego w Polsce otworzyły sceny za granicą (Festiwale w Awinionie, Wiedniu, Nowym Jorku, Brukseli). Nowe sukcesy w Teatrze Wielkim w Warszawie potwierdziły międzynarodową klasę Krzysztofa Warlikowskiego („Don Carlos” Verdiego, „Ubu Król” Pendereckiego, czy też adaptacja sztuki „Wozzeck” według Berga). Nie boi się on prowokacyjnych pytań. Pyta o sens relacji społecznych i rodzinnych. Przypomina o podstawowych, ludzkich sprawach.

Dariusz DŁUGOSZ

Dariusz Długosz. Urodził się 1962 roku w Szczecinie. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Ecole du Louvre w Paryżu. Specjalizuje się w archeologii i filologii biblijnej. Współpracuje z polskimi i zagranicznymi pismami poświęconymi Biblii, m. in. „The Qumran Chronicle”, „The Biblical Archaeology Review”, „Przegląd Orientalistyczny”, „Ruch Biblijny i Liturgiczny”.

42-4-3-1.jpg (9319 Byte)


Na zdjęciu:

Krzysztof
Warlikowski



Fot. Archiwum "DD"

© Recogito, Rafaliga