Judeo-chrześcijaństwo

Paryska oficyna wydawnicza "Gallimard" w serii „folio histoire” opublikowała monografię prof. Javier Teixidora „Le judéo-christianisme” [Judeo-chrześcijaństwo]. Autor studiował semitologię w Rzymie i Paryżu, w latach 1961-1968 kierował wykopaliskami archeologicznymi w Jordanii, Libanie, Syrii, Sudanie i Iraku. W latach 1968-1978 był profesorem na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku, po czym objął stanowisko dyrektora badań w paryskim CNRS. Od 1995 roku jest profesorem w Collège de France, gdzie kieruje Katedrą Studiów Semickich, zajmując się językiem syriackim (aramejskim) i arabskim. Do jego najlepszych prac badawczych należy zaliczyć: „The Pantheon of Palmyra” [Panteon w Palmierze] (1979), „Un port Romain du désert: Palmyre et son commerce d’Auguste à Caracalla” [Pustynny rzymski port: handel w Palmirze od czasów Augusta do Karakali] (1984) i ostatnio „Mon Père l’Araméen errant” [Mój Ojciec – ormiański tułacz] (Paris 2003). 
Książka Teixidora nie stanowi zwykłego podręcznika historii na temat relacji żydowsko-chrześcijańskich na przestrzeni 2000 lat, lecz jest efektem wieloletnich badań, dotyczących środowiska historycznego obu religii monoteistycznych. Dzieje judaizmu i chrześcijaństwa obfitowały w wiele różnych momentów. Powracano do wspólnych korzeni, ale też nie brakowało okresów, w których dochodziło do konfrontacji. Zasadnicze znaczenia dla Teixidora posiada fakt, że Jezus z Nazaretu i Jego Apostołowie byli Żydami i wyznawcami antycznego judaizmu. Chrześcijaństwo narodziło się w rzymskiej prowincji, w Judei, gdzie fundament wiary budowano przez wieki, sięgając po lekturę Starego Testamentu i interpretując starotestamentowe księgi, zwane Biblią Hebrajską. W pierwszych wiekach chrześcijaństwa nie brakowało nawróconych Żydów, podobnie było w VI-VII wieku, gdy religia państwowa, jaką stało się chrześcijaństwo, usiłowała zmusić Żydów do konwersji. Okres inkwizycji umocnił te tendencje. Kościelni przywódcy pragnęli uwolnić nową religię od „żydowskiej dewiacji”.  
Za czasów Imperium Rzymskiego, szczególnie w epoce hellenistycznej (Aleksandria), antysemityzm dodatkowo komplikował wzajemne relacje. Dotyczyło to głównie wspólnot etnicznych: żydowskiej, greckiej i syryjskiej. Jednak żydostwo i chrześcijaństwo, zasadniczo w sferze teologicznej i liturgicznej, współistniało przez stulecia. Hans Küng, profesor teologii na Uniwersytecie w Tybindze, powiedział kiedyś: „Nie ma chrześcijaństwa bez judaizmu”. Zalecenia z Ewangelii według św. Mateusza są bardzo wymowne: „Idźcie raczej szukać zagubionych owieczek Izraela” (Mt 10,5-6). Niektóre deklaracje Jezusa mają wręcz charakter kategoryczny: „Zostałem posłany do zagubionych owieczek Izraela” (Mt 15,24). Javier Teixidor podkreśla wyjątkową rolę Pawła z Tarsu, rzymskiego obywatela z Azji Mniejszej, znaczenie jego podróży i pism w tworzeniu się chrześcijańskiej doktryny. Ekspansja chrześcijaństwa mogła dokonać się w Cesarstwie poprzez wspólnoty żydowskie rozsiane w Azji Mniejszej, odwiedzane przez Pawła Apostoła. 
Autor książki „Judeo-chrześcijaństwo” słusznie zauważa, że judaizm i chrześcijaństwo stanowią podstawy religii i kultury Zachodu. Teixidor świadom tego faktu: 1) bada znaczenie alegorii; 2) analizuje źródła i ważne z punktu widzenia wiary teksty doktrynalne w obu religiach. Chrześcijaństwo przyswoiło sobie księgi judaizmu, księgi Starego Testamentu, traktując je jako wprowadzenie do Nowego Testamentu. Kościół wymaga od wiernych akceptacji zasad wiary. Dla Kościoła jedną z podstawowych zasad jest nawrócenie (gr. metanoia). Określona symbolika i podejście do kwestii nawrócenia wyznaczało kierunek, w jakim podążało judeo-chrześcijaństwo na przestrzeni dziejów. Autor zajął się znaczeniem hellenizmu w Antiochii i Aleksandrii, egzegezą tekstów alegorycznych, kwestią przejścia z judaizmu na chrześcijaństwo. Dotyka także problematyki „religii racjonalnej” i objawienia. Prace uzupełnia interesujący rozdział dotyczący historycznych i współczesnych relacji mesjanizmu, syjonizmu i laickości – trzech kierunków współczesnej kultury i filozofii Zachodu. 
W dobie konfrontacji religijno-politycznych praca profesora Teixidora stanowi interesujące i wartościowe historyczno-filozoficzne źródło do poznania wzajemnych, judeo-chrześcijańskich relacji. Może też być doskonałą pomocą w dalszych poszukiwaniach, a także w tworzeniu wizji przyszłości, tak istotnej dla powstałej na bazie judeo-chrześcijaństwa i cywilizacji grecko-rzymskiej europejskiej kultury religijnej.

Dariusz DŁUGOSZ

Dariusz Długosz. Urodził się 1962 roku w Szczecinie. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Ecole du Louvre w Paryżu. Specjalizuje się w archeologii i filologii biblijnej. Współpracuje z polskimi i zagranicznymi pismami poświęconymi Biblii, m. in. „The Qumran Chronicle”, „The Biblical Archaeology Review”, „Przegląd Orientalistyczny”, „Ruch Biblijny i Liturgiczny”.