Korzenie duchowości

Jarosław, miasto Kostków, Sobieskich, Tarnowskich i Ostrogskich liczy sobie ponad 8 stuleci. Jest środowiskiem, w którym symbioza duchowa, estetyczna i religijna łączy teraźniejszość z przeszłością dziejową. W XVI i XVII stuleciu Jarosław był znany, obok Frankfurtu nad Menem, ze słynnych w całej Europie i Azji jarmarków. Tym wydarzeniom handlowym towarzyszyła bogata oprawa muzyczna. Międzykulturowe tradycje dawnego świętowania wskrzeszono w mieście na nowo. Znane są pod szyldem Festiwalu Muzyki Dawnej „Pieśń Naszych Korzeni”.
Festiwal organizują: Stowarzyszenie „Muzyka Dawna w Jarosławiu”, Urząd Miasta Jarosławia i miejscowy Klasztor oo. Dominikanów. Przedsięwzięciu patronują między innymi Polskie Radio, Radio Rzeszów, TVP 3 oraz regionalna prasa. Od bardzo wielu lat dyrektorem artystycznym Festiwalu jest Marcin Bornus-Szczyciński.

Festiwal A.D. 2006 zainaugurowała liturgia pod przewodnictwem metropolity warszawsko-przemyskiego obrządku grecko-katolickiego abp. Jana Martyniaka w jarosławskiej konkatedrze pw. Przemienienia  Pańskiego. Pieśni liturgiczne wykonał Chór „Osanna” działający przy Ławrze św. Jana we Lwowie.
Z  gorącym entuzjazmem  przyjęty został niemiecki artysta  Norbert Rodenkirchen, który  w kościele pw. Trójcy Przenajświętszej oo Franciszkanów – Reformatów wykonał na flecie poprzecznym saltarelle, estamplidy i inne utwory z czasów gdy muzyki instrumentalnej jeszcze nie notowano oraz – w drugiej części -  notowane kompozycje instrumentalne. Artysta zachwycił słuchaczy także maestrią gry na instrumencie wykonanym z kości łabędzia. W programie znalazły się m.in. utwory Hildegardy z Bingen,  Godefroya od św. Wiktora, Alfonso El Sabio, Philippa Le Chancelliera, Guillaume de Machauta i anonimy. Artysta urodził się w Kolonii. Komponuje  między innymi muzykę dla teatrów. W Jarosławiu występował parokrotnie jako członek zespołów muzycznych.
Każdy festiwalowy koncert organizowany był w innym miejscu, przeważnie w kościołach. W Bazylice Matki Bożej Bolesnej słuchaczy zgromadził spektakl zrealizowany przy współpracy z La Fondazione Lucchese delle Associazioni Musicalli i La Fondazione Cassa di Risparmio di Lucca. Artyści występujący w rolach kantorów, Maryi, Jezusa, Anioła, Heroda, Apostoła i Magów z towarzyszeniem chórów odtworzyl, przy akompaniamencie instrumentów nazwanych jako flauti, ciamanello i viella, laudy o życiu Jezusa. Żywot Syna Bożego został zapisany  w tych utworach w XIII i XIV wieku. Na szczególne wyróżnienie zasługuje rola Marii wykonywana przez Shadię Zamzam i Jezusa kreowanego w widowisku przez Antonio Bambiniego. Należy uznać, że ten spektakl był jednym z najciekawszych elementów współtworzących program „Pieśni Naszych Korzeni”. Całości wdzięku prezentacji dodawały chóry. Dyrygentem i współwykonawcą inscenizacji był sam kierownik artystyczny Stefano Albarello.
W kilka dni po prawosławnym święcie liturgicznym Zaśnięcia Matki Bożej odbył się w jarosławskiej Kolegiacie koncert greckiego chóru „Tropos”. Wykonane z  ekspresją  hymny  poświęcone Matce Jezusa  zapamiętane zostaną na długo. Bizantyjskim chórem kieruje Konstantinos Angelidis – artysta i teolog urodzony w Trypolisie. Studiował w Atenach na kilku uczelniach a także muzykę bizantyjską u znanego z wielokrotnego udziału w jarosławskim Festiwalu Likurgosa Angelopulosa.
Z Nowego Jorku  na zaproszenie organizatorów przyjechał   do Jarosławia  kantor Synagogi przy Piątej Alei Joseph Malovany. Należy on do grona wybitnych artystów żydowskich w świecie współczesnym.. Jest najprawdziwszym mistrzem interpretacji pieśni żydowskich i – jak powiadają specjaliści - uchodzi za jedynego najsłynniejszego kantora naszych czasów. W słynnej nowojorskiej Synagodze przy Fifth Avenue pełni funkcję kantora od ponad 30 lat. To w tej świątyni modlą się intelektualiści,  artystyczna i ludzie biznesu. Joseph Malovany prowadzi także działalność edukacyjną.
W Jarosławiu ten wybitny, urodzony w Izraelu  a wychowywany zarówno w  Izraelu  jak i w  Palestynie artysta wykonał liturgiczną muzykę Synagogi. Zgromadzeni w auli Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej melomani usłyszeli między innymi pieśni z biblijnej Księgi Lamentacji, z Księgi Wyjścia, modlitwy na wielkie święta żydowskie, kadisz, modlitwy codzienne itp. Należy dodać, że J. Malovany od wczesnych lat dzieciństwa przejawiał zainteresowania artystyczne potwierdzane prawdziwym  talentem.
Kolejnemu  koncertowi  patronowała Ambasada Hiszpanii i Instytut Cervantesa. Było to wykonanie „Mszy Mozarabskiej” przez Bractwo Śpiewacze z Andavias. Ta ludowa msza uroczysta jest dla muzykologów dokumentem dużej wagi. Zespół hiszpański wystąpił w kościele pw. św. Stanisława i Mikołaja. Warto podkreślić, że składa się on z  22 mężczyzn w wieku od 18 do 80 lat. Tylko część z nich przyjechała na Festiwal. Atrakcyjność muzyki tego typu jest ogromna. „Mszę” parokrotnie prezentowano m.in. na festiwalach we Francji.
Istotą muzyki wykonanej  w byłym Opactwie ss. Benedyktynek jest to, że nie ma ona pochodzenia gregoriańskiego, lecz ukazuje w sposób twórczy drogę śpiewu ludowego. W Hiszpanii „Mszę Mozarabską” można usłyszeć zaledwie w paru miejscach.
Po raz kolejny artyści i widzowie zgromadzili się u oo. Dominikanów w Jarosławiu. W tamtejszej Bazylice Matki Bożej Bolesnej zabrzmiały muzyka i śpiew polskiej Reformacji. Chórem Festiwalowym przygotowanym przez Marka Pilcha dyrygował Tomasz Adamus. Szczególnie dostojnie zabrzmiały skrzypce, puzony i organy. Chór festiwalowy współtworzyli m.in. młodzi ludzie związani z zespołem „Voci Unite” z Łomży, którym kieruje Katarzyna Szmitko, z zespołem „Bianco Fiore” z Gdańska prowadzonym przez Magdalenę Warzawę, wykonawcy z Warszawy, Podkowy Leśnej. Jarosławia a także z Krakowa. Z miasta wawelskiego przyjechał młody kantor scholi gregoriańskiej  przy Kościele Księży Misjonarzy na Stradomiu Krzysztof Pawlisz.
Podobnie jak w latach minionych koncertom  towarzyszyły spotkania w Klubie Festiwalowym, w którym słuchacze mogli się spotykać bezpośrednio z artystami, słuchać ich kameralnych występów  oraz  prowadzić do późnych godzin nocnych deliberacje  na temat sacrum w muzyce dawnych wieków. Prowadzone były też warsztaty chorału gregoriańskiego prowadzone przez wybitnych muzyków i muzykologów. Do Jarosławia zjechali także wybitni antropolodzy kultury. Swoją działalność prowadził chór festiwalowy, który publicznie zaprezentował się podczas występu Bractwa śpiewaczego z Hiszpanii.
Gościem szczególnym Festiwalu był dobrze znany w Jarosławiu, a przede wszystkim na Starym  Kontynencie, Marcel Peres – muzyk, kompozytor, organista, śpiewak i muzykolog. Ten artysta od wielu lat  zajmuje się badaniem chorału starorzymskiego, mozarabskiego, akwitańskiego i benewentyńskiego. W latach 1984-2000 Marcel Peres był dyrektorem Studia Badań nad Interpretacją Muzyki Średniowiecza. Od 1982 roku prowadzi zespół „Organum”.
Poza oficjalnym programem prezentowała się Kapela Rodziny Brodów z Węgajt oraz Kapela Hałasów. Nie zabrakło więc także akcentów rodem z polskiej wsi. Jutrznie każdego dnia prowadziła Schola Gregorianum Silensiensis z Wrocławia. Jedną z ważnych konferencji nt. muzyki gregoriańskiej poprowadził sam Marcel Peres.
Religijnym i artystycznym akcentem kończącym Festiwal była uroczysta gregoriańska msza pontyfikalna odprawiona pod przewodnictwem ks. bp. Adama Szala w przemyskiej Archikatedrze pw. NMP i św. Jana Chrzciciela z udziałem artystów, słuchaczy i licznie przybyłych  wiernych. Rolę wiodącego kantora pełnił Robert Pożarski, który uczył się chorału gregoriańskiego u samego Marcela Peresa w Paryżu. Pożarski jest między innymi śpiewakiem związanym z formacją „Bornus Consort” i dyrektorem scholi Teatru Wiejskiego Węgajty.
Festiwal ten organizowany jest z rozmachem. Wymaga wielu przygotowań i stworzenia odpowiedniej infrastruktury. To niewątpliwie zasługa sponsorów i organizatorów, a przede wszystkim kilkudziesięcioosobowej grupy uczniów i studentów tworzących Stowarzyszenie „Muzyka Dawna w Jarosławiu”.

Henryk GRYMUZA

Henryk Grymuza – socjolog, dziennikarz, fotografik, wykładowca socjologii, psychologii społecznej i etyki w Niepublicznej Szkole Biznesu i Policealnym Studium Zawodowym w Jarosławiu.