Odwrót

W „Małym Teatrze Montparnasse” przy ulicy Gaîté (Wesołości), gdzie znajduje się, co najmniej pięć innych teatrów, jest grana sztuka Williama Nicholsona we francuskiej adaptacji Géralda Sibleyrasa i w reżyserii Johna R. Peppera, pod tytułem „La Retraite de Russie” (angielski tytuł "The Retreat from Moscow", w Polsce utwór znany jako "Odwrót"), w świetnej trójosobowej obsadzie: Catherine Rich – grająca rolę Alice, Pierre Santini – w roli Edouarda i Julien Rochefort – w roli ich syna.
Po trzydziestu trzech latach wspólnego pożycia, starzejące się małżeństwo jest na progu rozpadu. Oboje małżonkowie maja około sześćdziesięciu lat i dorosłego syna, który przyszedł im złożyć wizytę. Stanie się on naocznym świadkiem procesu upadku małżeństwa rodziców, napiętej atmosfery, bezsilności matki, jej rozpaczy i buntu oraz powiernikiem ojca, który pragnie wyjawić żonie, że ją opuszcza.
Jedyna dekoracja przedstawia wnętrze spokojnego domu, w którym żyją Alicja i Edouard. Koloryt mebli i ścian jest ciepły, brzoskwiniowy. Cicha muzyka wprowadza widza w miłą atmosferę przytulnego domu. Kilka mebli, stół, krzesła, z prawej strony fotel, w którym siedzi starszy mężczyzna – Edouard i czyta książkę „Odwrót Napoleona w 1812 roku”.
Na tylnej ścianie pokoju, za oknem, rozpościera się widok na aleję, obramowaną drzewami. Podczas akcji i następujących po sobie scen, zdjęcie to przedstawia kolejno trzy pory roku, będące metaforą życia ludzkiego i upływającego czasu: jesień – jak wiek bohaterów, zielone lato, oraz zimę – śnieg – pustkę i smutek.
Wchodzi Alice, kobieta koło sześćdziesiątki, dobrze wyglądająca, pasjonująca się poezją, wierząca w Boga, zajmująca się innymi. Alice lubi swój dom, ale czuje, że jej mąż coraz bardziej oddala się od niej, że nie chce z nią dzielić żadnych miłych chwil. Odmawia pójścia do restauracji na jej urodziny, nie chce iść z nią do kościoła. Wykazuje zupełny brak zainteresowania jej sprawami i tym, co jej może sprawić przyjemność. Alice kocha męża i bardzo boleśnie odczuwa brak ciepła z jego strony. Wierzy, ze można zaradzić tej sytuacji, tylko – „wystarczy chcieć” – mówi. 
Akcja rozwija się powoli i sceny, które przesuwają się przed oczyma widzów są autopsją rozkładu i niemożliwości rozwiązania sytuacji. Ich okrucieństwo i pesymizm są podane bez osłony. Sztuka nie udziela rad, nie moralizuje i dlatego wzrusza widzów poprzez okrutna prawdę i realistyczne potraktowanie sytuacji dwojga starzejących się ludzi, których uczucie zostało wystawione na próbę. 
Pierre Santini gra postać Edouarda, który nagle przekreśla trzydzieści trzy lata małżeństwa z Alice. Jest przekonany, że przez te lata żył w rodzaju letargu. Gdy dwa miesiące temu poznał młodszą kobietę, wdowę, z małym dzieckiem, jego życie nabrało blasku, stało się – jak mówi – „słoneczne”  i  łatwe. Swój zamiar odejścia do innej kobiety wyjawia najpierw synowi, a potem stawia zaskoczoną Alice wobec okrutnej prawdy – nagle, w brutalny sposób.
Tekst sztuki pozwala na wnikliwą analizę charakterów mężczyzny i kobiety u progu starości. Pozostawiona przez męża kobieta niełatwo odzyskuje równowagę i dopiero po długim czasie przyzwyczaja się do samotności.
Pomimo tego trudnego tematu, będącego udziałem wielu małżeństw w naszej epoce, sztuka jest gorąco oklaskiwana przez wzruszona publiczność. Przyczynia się do tego subtelna gra psychologiczna znanych aktorów: Catherine Rich i Pierre’a Santini oraz doskonale dialogi adaptatora, Sibleyrasa, pełne prawdy wziętej z życia.
Kwestie, które mówi Alice: – „Kobiety w podeszłym wieku są przezroczyste dla mężczyzn”, lub - „Ta kobieta strąciła swego męża, ale to nie jest powód by mi zabrać mego” albo jej patetyczne zmagania w sytuacji, w której się znalazła i opis jej bezsilności wobec procesu starzenia się, jej nadaremne szukanie oparcia w mężu, przemawiają do widza bezpośrednio i zmuszają do zastanowienia się nad własnym życiem.
Ostatnia wypowiedź w sztuce należy do syna, który przemawiając do rodziców, przepraszając ich za to, że urodził się w związku, który od początku nie miał szans na przetrwanie.

Elżbieta VIROL

Elżbieta Virol urodziła się w Warszawie. Studiowała w warszawskiej PWST. Swoją aktorską karierę rozpoczynała w Częstochowie, a tamtejszym teatrze. Ukończyła studia polonistyczne i teatrologiczne na paryskiej Sorbonie. Występowała na wielu paryskich scenach, między innymi w „Echu Alpha“ Ahmeda El Maanouni  i „Palisadzie” Vassoula Nikolaidesa. W roku 1998 wystąpiła w roli Matki (Madame de Buzenay) w sztuce Saszy Guitry „Zazdrość” („La Jalousie”), wyreżyserowanej przez Jacqueline Duc. Rola Pani Rollison w „Dziadach” Adama Mickiewicza – w adaptacji Elżbiety Czerczuk. Rola Matki w sztuce „4x1” autorstwa Louis Cervina w Teatrze „Proscenium” w Paryżu w reżyserii Urszuli Mikos – w 1999 roku. W przygotowaniu rola Malarki w sztuce „Cela” („Le Dépôt”) autorstwa Ophélie Soutra, w reżyserii Michela Fureta. Wystąpiła w dwóch filmach: „L’Affaire Lourdes”, Marcela Bluwala (gdzie przypadła jej rola Lucile Tata Bernard, kuzynki Bernadetty Soubirous) oraz „On n’épouse pas le Diable” F. Carrey’a (rola młodej sprzedawczyni).