Dziewczyna i Śmierć

W „Teatrze 14-tym” imienia Jean-Marie Serreau została pokazana sztuka Ariela Dorfmana „La Jeune Fille et la Mort” [Dziewczyna i Śmierć]. Wystąpili w niej: Gerardo – adwokat, Paolina – jego młoda żona i Roberto Miranda, dawny oprawca Paoliny.
Autor sztuki, Ariel Dorfman, Chilijczyk, urodził się w Argentynie w 1942 roku. W wieku 12 lat przyjechał do Chile. Został doradcą w rządzie Salvatora Allende i musiał opuścić kraj po puczu wojskowym w 1973 roku. Sztukę „Dziewczyna i śmierć” napisał w 1991 roku i od tego czasu nie opuszczała ona scen światowych. Była grana z sukcesem w trzydziestu krajach, między innymi w Anglii, w Stanach Zjednoczonych, kilkakrotnie we Francji – zawsze w doskonałej obsadzie. Na Brodway’u, w sztuce  wyreżyserowanej przez Mike’a Nichols’a, grali Glenn Close, Richard Dreyfuss i Gene Hackman. W Londynie nie schodziła ona ze sceny przez rok, interpretowana była przez Juliet Stevenson, Billa Patersona i Michaela Byrne’a. Doczekała się również realizacji filmowej. Tego zadania podjął sie Roman Polański.
„Dziewczyna i Śmierć” to sztuka niezwykle ekspresyjna, trzymająca widza w napięciu. Wnętrze willi usytuowanej nad brzegiem morza ozdabia dekoracja w szarej tonacji, a nowoczesne rozwiązania architektoniczne pozwalają na zagospodarowanie małych przestrzeni. Brak tu tradycyjnego umeblowania. Jedyne przyniesione zza kulis krzesło i mały stolik kuchenny służą aktorom za rekwizyty. Przyciągają one uwagę i pozwalają pozbyć się napięcia. Kiedy akcja rozgrywa się przy stoliku, mąż Paoliny spożywa posiłek, a ona do krzesła przywiązuje swego dawnego oprawcę.
Z kolei słyszymy dziwny dźwięk, a potem szum oceanu. Młoda kobieta, Paolina, oczekuje w ciemności na przybycie swego męża. Niespodziewane, w towarzyszącym mężowi mężczyźnie Paolina rozpoznaje swego oprawcę, rozwija błyskawicznie akcję. Pomimo iż upłynęło piętnaście lat od chwili jej uwolnienia, Paolina nie może zapomnieć o tym, czego doświadczyła, ponieważ stosowanie tortur nie zostało nigdy uznane oficjalnie przez rząd. Jej mąż Gerardo, adwokat, ma właśnie przeprowadzić ankietę na ten temat. Wprowadzając do swego domu mężczyznę, który pomógł przy drodze, po awarii samochodu, nie zdaje sobie sprawy, że wprowadza do domu dawnego oprawcę, krzywdziciela swej żony. 
Pierwsze słowa, wypowiedziane przez przybyłego lekarza Roberto Miranda, przypominają młodej kobiecie sytuację, w jakiej się znalazła wiele lat temu, jakiej nigdy nie potrafiła zapomnieć. Przypomnienie barbarzyńskich, uwłaczających i perwersyjnych tortur, które zadał niespodziewany kompan męża, w dodatku uchodzący za „dobrego i uczynnego”, skłaniają ją działania i odwrócenia sytuacji. Postanawia z oprawcy uczynić ofiarę.
Roberto Miranda, sprowadzony przez męża Paoline, spędza noc pod gościnnym dachem. Rankiem, korzystając z tego, że mąż śpi, Paolina przyciąga nieprzytomnego Roberto i przywiązuje go do krzesła. Odbywa się „sąd”, w którym grożąc śmiercią, Paolina żąda przyznania się do popełnionych zbrodni. Roberto jednak nie przyznaje się do winy. Zadawnione przewiny oznaczają dla niego zupełnie co innego niż dla Paoliny. Uważa, że nie ma sobie nic do zarzucenia. Sądzi, że uratuje go brak świadków. Paolina nagrywa jednak wyznanie Roberto. Mimo wszystko nie zabija go. Roberto odzyskuje wolność i odchodzi. Raport o torturach, do którego przyczynił się Gerardo, zostaje uznany przez wyższe czynniki. Sprawa zostaje „załatwiona pomyślnie” dla wszystkich stron... Tak należałoby sądzić, ale sztuka stawia wiele pytań i zmusza do refleksji, pyta o stosunek oprawcy do ofiary, mówi o konieczności „lustracji” i poradzenia sobie z przeszłością…
Doskonała reżyseria Didiera Longa, wspaniała interpretacja Sophie de La Rochefoucault, Frédérica Van Den Driessche oraz Jean-Michela Noirey’a – wszystko to sprawia, że sztukę należałoby zaliczyć do najlepszych inscenizacji sezonu 2006/2007.

Elżbieta VIROL

Elżbieta Virol urodziła się w Warszawie. Studiowała w warszawskiej PWST. Swoją aktorską karierę rozpoczynała w Częstochowie, a tamtejszym teatrze. Ukończyła studia polonistyczne i teatrologiczne na paryskiej Sorbonie. Występowała na wielu paryskich scenach, między innymi w „Echu Alpha“ Ahmeda El Maanouni  i „Palisadzie” Vassoula Nikolaidesa. W roku 1998 wystąpiła w roli Matki (Madame de Buzenay) w sztuce Saszy Guitry „Zazdrość” („La Jalousie”), wyreżyserowanej przez Jacqueline Duc. Rola Pani Rollison w „Dziadach” Adama Mickiewicza – w adaptacji Elżbiety Czerczuk. Rola Matki w sztuce „4x1” autorstwa Louis Cervina w Teatrze „Proscenium” w Paryżu w reżyserii Urszuli Mikos – w 1999 roku. W przygotowaniu rola Malarki w sztuce „Cela” („Le Dépôt”) autorstwa Ophélie Soutra, w reżyserii Michela Fureta. Wystąpiła w dwóch filmach: „L’Affaire Lourdes”, Marcela Bluwala (gdzie przypadła jej rola Lucile Tata Bernard, kuzynki Bernadetty Soubirous) oraz „On n’épouse pas le Diable” F. Carrey’a (rola młodej sprzedawczyni).