Palestyna w epoce rzymskiej

W serii „Belles Lettres des Civilisation” paryskie wydawnictwo „Les Belles Lettres” opublikowało nową książkę „La Palestine à l'époque romaine” [Palestyna  w epoce rzymskiej]. Jej autorką jest Caroline Arnould-Béhar, znana wcześniej z takich publikacji dotyczących starożytnej Palestyny, jak „Les arcs romains de Jérusalem. Architecture et urbanisme” [Rzymskie łuki w Jerozolimie. Architektura i urbanistyka] (seria „Novum Testamentum et Orbis Antiqus” 35, Fribourg / Göttingen 1997) czy „Jérusalem” [Jerozolima] (seria „Guide Autre-Ment” 1999). Kolekcja kierowana przez Jean-Noëla Roberta stanowi udaną realizację odbycia historycznej podróży w czasie i przestrzeni – począwszy od antycznych ciwilizacji: Egiptu, Grecji oraz Rzymu, a takze Indii, Chin i Japonii. Podręczniki z tej serii adresowane są do studentow historii i archeologii, oraz amatorow dziejow antycznych. 
Starożytna Palestyna w epoce rzymskiej, czyli od I wieku p.n.e. do IV wieku n.e., różniła się znacznie od innych terytoriów cesarstwa. To tam właśnie panowal Herod Wielki, Jezus z Nazaretu głosil Ewangelię, a trzydziesci lat później zburzono i spalono świątynię w Jerozolimie. Palestyna jest także miejscem narodzin judaizmu rabinackiego, stworzonego przez ocalałych faryzeuszów, oraz ziemią pierwszej wspólnoty chrześcijańskiej. Tylko te dwa ruchy religijne ocalaly z tragedii roku 70. Palestyna poddana rzymskiej okupacji pozostala jednak oazą duchowści, o czym świadczą liczne teksty święte, między innymi rekopisy z Qumran, literatura Nowego Testamentu oraz pisma talmudyczne. Nowe badania historyczno-literackie oraz liczne odrycia archeologiczne stanowią najlepsze tego potwierdzenie.
Autorka w przejrzysty sposób ukazała różne okresy dziejów Palestyny. Dzięki jej książce zapoznajemy się kolejnymi etapami historii politycznej, począwszy od podboju Judei przez Pompejusza w I wieku p.n.e., za czasów książąt z dynastii hasmonejskiej, aż po schylek panowania rzymskiego w IV wieku. Analiza dziejów Palestyny za czasów dynastii herodianskiej i rządy rzymskich prokuratorów zostały świetnie udokumentowane, podobnie jak powstania żydowskie: z lat 66-74 i 132-135. Następnie, podróżująć po Ziemi Świętej, ukazuje zagadnienia cywilizacyjne, związane z wysokim stopniem urbanizacji i dobrze rozwiniętym systemem dróg. Kolejna część publikacji dotyczy skomplikowanej organizacji polityczno-spolecznej. Wiele miejsca poświęciła autorka ekonomii, życiu na roli i rozwojowi handlu. 
Kolejna część pracy dotyczy życia codziennego i religii Palestyny, a właściwie jej ewolucji, od judaizmu biblijnego po odrodzony faryzeiski judaizm rabinacki, któremu zawdzięczamy pisemną redakcję talmudu (III-V wiek). Poznajemy również skomplikowane formy kultu synagogalnego, a także zwyczaje świąteczne. W dalszej części Caroline Arnauld-Béhar prezentuje literaturę żydowską (rękopisy z Qumrân i dziela Józefa Flawiusza oraz pisma talmudyczne i apokaliptyczne). Analizuje języki Palestyny używane w epoce rzymskiej (hebrajski i aramejski oraz greka i łacina). W uzupełnieniu zapoznaje nas ze sztuką (rzeźba i mozaika, sztuka sepulkralna) i architekturą (ikonografia religijnej i świeckiej sztuki żydowskiej). Interesujacy jest opis ówczesnej muzyki i tańca, różnych gier i zabaw, a także zwyczajów związanych z higieną ciała. Mamy też możliwość dowiedzieć się, jakie nadawano imiona i nazwiska, jaka prawa przysługiwały kobiecie w malżeństwie i rodzinie, jak wyglądała edukacja, ochrona zdrowia, jak noszono ubiory, jak mieszkano i jak się odżywiano. 
Książka „Palestyna w epoce rzymskiej” nie jest uniwersyteckim słownikiem, ułatwia zrozumienie dziejów Palestyny, zawiera też interesujace aneksy. Szczególnie przydatne są wskazówki bibliograficzne, wzbogacające wiedzę o literaturze przedmiotu, a także słownik biograficzny oraz leksykon terminów hebrajskich. Liczne tablice chronologiczne, plany i mapy oraz ilustracje dopelniaja klarowny wyklad dotyczący dziejów Palestyny w epoce rzymskiej. 

Dariusz DŁUGOSZ

Dariusz Długosz. Urodził się 1962 roku w Szczecinie. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Ecole du Louvre w Paryżu. Specjalizuje się w archeologii i filologii biblijnej. Współpracuje z polskimi i zagranicznymi pismami poświęconymi Biblii, m. in. „The Qumran Chronicle”, „The Biblical Archaeology Review”, „Przegląd Orientalistyczny”, „Ruch Biblijny i Liturgiczny”.