Rękopisy aramejskie z Qumran

Brukselskie wydawnictwo „Safran” opublikowało serię książek adresowanych do osób zainteresowanych nauką starożytnych języków biblijnych i studiami tekstów Pisma Świętego w oryginale. Na polskim rynku wydawniczym, mimo znacznego postępu, wciąż brak dobrych podręczników i monografii dotyczących studiów biblijnych, więc obie publikacje mogą zainteresować i badaczy, i studentów biblistyki. 

Teksty aramajskie znad Morza Martwego

Autorką książki „Textes araméens de la mer Morte” [Teksty aramejskie znad Morza Martwego] jest Ursula Schattner-Rieser, od 1992 roku profesor biblijnego języka hebrajskiego. Obecnie prowadzi ona seminarium z języka aramejskiego w Szkole Języków i Cywilizacji Starożytnego Wschodu w paryskim Instytucie Katolickim. Jest też członkinią zespołu przygotowującego pełne dwujęzyczne wydanie tekstów z Qumran „La Bible de Qumrân” [Biblia Qumran]. Przed trzema laty opublikowała „L’Araméen des manuscrits de la mer Morte” [Aramejskie rękopisy znad Morza Martwego].
Wśród około tysiąca rękopisów odkrytych między 1947 a 1963 rokiem nad Morzem Martwym, między innymi w Qumran i w Masadzie, odnajdujemy około setki tekstów aramejskich, pośrednio inspirowanych Starym Testamentem. Owe teksty parabiblijne pozwalają na bliższe poznanie i zrozumienie żydowskiej egzegezy z epoki perskiej, hellenistycznej oraz rzymskiej. Biblioteka z Qumran, zawierająca teksty pochodzenia eseńskiego i z innych źródeł żydowskich, ogarnia w pełni bogactwo żydowskiej literatury z okresu Drugiej Świątyni, które inspirowało wczesne chrześcijaństwo. Wybrane teksty oferują szeroką gamę żydowskiej literatury znad Morza Martwego: targumy, midrasze, apokalipsy, testamenty, apokryfy, pseudoepigrafy oraz teksty astrologiczne. Załączono także kilka listów odkrytych w Wadi Murabba’at, które stanowią część korespondencji Bar Kochby, przywódcy drugiego powstania żydowskiego przeciw Rzymowi w latach 132-135. Walorem dydaktycznym tej publikacji jest wokalizacja oryginalnego tekstu aramejskiego w systemie masoreckim. Każdy przekład tekstu aramejskiego na język francuski jest poprzedzony krótką jego prezentacją, uzupełnioną notami i uwagami filologicznymi. Książkę Ursuli Schattner-Rieser uzupełniają: zarys gramatyki języka aramejskiego z Qumran oraz słownik.

Gramatyka porównawcza języków semickich 

Druga pozycja to „Grammaire comparée des langues sémitiques” [Gramatyka porównawcza języków semickich]. Jej autor, Jean-Claude Haelewyck, ukończył studia we Francuskiej Szkole Biblijnej w Jerozolimie i jest profesorem języków biblijnych w Fonds National de la Recherche Scientifique na Uniwersytecie w Louvain. Profesor Haelewyck od 20 lat jest wydawcą syriackiej wersji dzieł Grzegorza z Nazjanzu (w serii „Corpus Christianum”) oraz tekstów apokryficznych i księgi Estery. Uczony pracuje też nad edycją „Vetus Latina”, która ma ukazać się w Niemczech. 
Celem gramatyki porównawczej języków semickich jest analiza śladów fonetyki, morfologii i syntaksy wspólnych dla tej grupy języków na podstawie form poświadczonych w najstarszych tekstach. Ma to służyć precyzyjnemu usytuowaniu historycznemu każdego języka semickiego tej grupy lingwistycznej. Wśród analizowanych w tej publikacji języków semickich do zasadniczych należy zaliczyć akadyjski, ugarycki, hebrajski, aramejski, południowo-arabski stary i nowy oraz etiopski. Uzupełnia to część dotycząca pozostałych języków, jak paleosyriacki, amorycki, fenicki oraz moabicki, które należą do grona języków biblijnych. 
Wszystkie teksty publikowane w „Gramatyce porównawczej języków semickich” są uzupełnione transkrypcją oraz francuskim tłumaczeniem, co dodatkowo podkreśla zalety dydaktyczne pracy profesora Haelewicka. Jego klarowny, wolny od żargonu lingwistycznego styl sprawia, że książka zadowoli zapewne wiele osób zainteresowanych studiami filologii biblijnej.

Dariusz DŁUGOSZ

Dariusz Długosz. Urodził się 1962 roku w Szczecinie. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Ecole du Louvre w Paryżu. Specjalizuje się w archeologii i filologii biblijnej. Współpracuje z polskimi i zagranicznymi pismami poświęconymi Biblii, m. in. „The Qumran Chronicle”, „The Biblical Archaeology Review”, „Przegląd Orientalistyczny”, „Ruch Biblijny i Liturgiczny”.