Skąd przybyliśmy?

W listopadzie 2007 roku, jako dodatkowy zeszyt [Hors-série „Le Monde de La Bible”], paryska oficyna Bayard Presse opublikowała obszerny, poświęcony historycznym początkom chrześcijaństwa, periodyk. Zatytułowała go „Premiers Chrétiens. D’où viennent-ils?” [Pierwsi chrześcijanie. Skąd przybyli?]. Jak słusznie wskazał redaktor magazynu, Jean-Luc Pouthier, początki chrześcijaństwa sięgają momentu, gdy Jezus – jak czytamy w Ewangelii według św. Mateusza – wezwał swoich uczniów: „Idźcie i nauczajcie wszystkie narody”. To wezwanie towarzyszy Kościołowi już dwa tysiąclecia.
Gorliwość misyjna była cechą charakterystyczną dla całej żydowskiej diaspory, która uznała w I wieku Jezusa z Nazaretu za Mesjasza. To oni właśnie ponieśli ów kaganek wiary, przesłanie „dobrej nowiny”, do wspólnot nieżydowskich, dając początki uniwersalnemu chrześcijaństwu. Wówczas też pojawiły się pierwsze różnice między wspólnotami judeochrześcijańskimi i wyznawcami tradycyjnego judaizmu, którzy nie uznali w Jezusie swego Mesjasza. Jednak trzy wieki później, pomimo braku jedności, pomimo prześladowań i licznych sporów, rzymski cesarz Konstantyn Wielki zaakceptował nową wiarę. Stała się ona wiarą państwową i katolicką, to znaczy uniwersalną, na obszarze całego, rozległego Imperium Rzymskiego. 
Od edycji dzieła „L’Histoire des origines du christianisme” [Historia początków chrześcijaństwa] w XIX wieku, autorstwa Ernesta Renana, czyli od początków naukowych badań archeologii biblijnej, Kościół i wierni stawiają sobie liczne pytania o historyczne początki chrześcijaństwa. Edycja numeru specjalnego „Le Monde de la Bible” stanowi szansę, aby poznać rozległą panoramę aktualnych i często kompleksowych badań nad wczesnymi dziejami chrześcijaństwa w ich aspekcie historyczno-religijnym i kulturowym. 
We wstępie do zeszytu poświęconego korzeniom chrześcijaństwa Isabelle Duranton zaprezentowała okolicznościowe wystawy – „Splendeurs et mystères de Constantin” [Blaski i cienie władzy Konstantyna], trzy w niemieckim Trewirze i jedna we Francji, w Grand – dotyczące postaci pierwszego chrześcijańskiego cesarza, Konstantyna, który w IV wieku uznał chrześcijaństwo za religię swojego imperium. Ekspozycje w Niemczech wyznaczyły sobie za zadanie ukazanie rządów Konstantyna (w latach 285-337) w kontekście chrześcijańskim („Maître de l’empire romain”[Władca rzymskiego imperium], „L’empereur et les chrétiens” [Imperator i chrześcijanie], „Tradition et Mythe” [Tradycja i Mit). Wystawa otwarta we Francji, zatytułowana „Les visions de l’empereur. Le pèlerinage de Constantin Grand” [Plany imperatora. Ekspansja Karola Wielkiego], podjęła temat licznych chrześcijańskich peregrynacji cesarza, dokonań architektonicznych jego i jego matki, św. Heleny, na terenie Ziemi Świętej (Bazylika Narodzenia w Betlejem i Bazylika Grobu Pańskiego w Jerozolimie).
W zasadniczej części magazynu odnajdujemy szkice dotyczące historyczno-religijnych aspektów rodzącego się chrześcijaństwa w pierwszych wiekach Imperium Rzymskiego na obszarze środziemnomorza. Tekst podstawowy dotyczy trzech wielkich Apostołów misjyjnych – świętych Piotra, Pawła i Jakuba. Apostołowie, po żałobie i śmierci ich Mistrza i Zbawiciela, wierni Jego ostatnim poleceniom, rozpoczęli misję ewangelizacyjną na rozległych obszarach wschodniego basenu Morza Śródziemnego. Właśnie fakt zmartwychwstania Jezusa uznany został za decydujący impuls, aby rozpocząć działalność apostolską, która wskutek rozlicznych rozłamów i sporów z Żydami odrzucającymi Jezusa jako Mesjasza, skierowała swoje orędzie do ludów pogańskich, szczególnie za sprawą pochodzącego z diaspory Pawła Apostoła. Z kolei François Blanchètière z Uniwersytetu Marca Blocha w Strasbourgu pisze o separacji żydów i chrześcijan w końcu I wieku po kilkudziesięciu latach religijnego i narodowego współistnienia w Palestynie. Klęska żydowskiego powstania przeciw Rzymowi i upadek Świątyni w Jerozolimie (70 rok n.e.) stały się przyczyną kryzysu w łonie ówczesnego judaizmu, którego zagrożona egzystencja spowodowała ostateczne odrzucenie Ewangelii i rozłam ze wspólnotą nazarejczyków (chrześcijan).
Okres po upadku Światyni stał się tematem studium Jean-Pierre Lémonona z Uniwersytetu Katolickiego w Lyonie, który wskazał, że wspólnota chrześcijan osiedliła się wówczas w Pella, na południe od jeziora Tyberiadzkiego (tak zwany Dekapol), unikając prześladowań rzymskich. 
Innym zagadnieniem, dotyczącym początków chrześcijaństwa w II wieku, zajął się Michel Tardieu z Collège de France. Właśnie w tym okresie pojawiły się na Bliskim Wschodzie rozliczne sekty chrześcijańskie, między innymi marcjonizm, który odrzucał pisma Starego Testamentu i usiłował zmodyfikować księgi Nowego Testamentu. W II wieku pojawiły się także pierwsze debaty dotyczące boskiego charakteru Chrystusa, temat artykułu Bernarda Pouderona z Uniwersytetu Tours, który zanalizował doktrynę tzw. ebionitów, sekty judeochrześcijańskiej, odrzuconej zarówno przez Synagogę jak i wczesny Kościół. Ostatni etap rozwoju chrześcijaństwa – powstanie ruchu gnostyckiego w okresie II-IV wieku, czyli doktryny dla „wybranych” – zanalizowała Madeleine Scopello z CNRS – wskazując na kontrowersyjną publikację tzw. Ewangelii Judasza. Dalszy etap dziejów chrześcijaństwa ukazują losy męczenników w południowej Afryce (François Decret z Uniwerytetu na Lateranie w Rzymie), narodziny chrześcijaństwa w Rzymie (Jean Guyon z CNRS), sobory powszechne Kościoła w Nicei, Konstantynopolu, Efezie i Chalkidyce w IV i V wieku oraz historia ruchu monastycznego w Palestynie w IV-VIII wieku. (P. Maraval z Sorbony).

Dariusz DŁUGOSZ

Dariusz Długosz. Urodził się 1962 roku w Szczecinie. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Ecole du Louvre w Paryżu. Specjalizuje się w archeologii i filologii biblijnej. Współpracuje z polskimi i zagranicznymi pismami poświęconymi Biblii, m. in. „The Qumran Chronicle”, „The Biblical Archaeology Review”, „Przegląd Orientalistyczny”, „Ruch Biblijny i Liturgiczny”.