Tradycja Jubileuszu

Paryskie, orientalistyczne wydawnictwo „Paul Geuthner” opublikowało monografię „Les Traditions du Jubilé à Qumrân” [Tradycje Jubileuszu w Qumran]. Jej autor, David Hamidovic, jest wykładowcą Katolickiego Uniwersytetu w Angers, gdzie zajmuje się manuskryptami znad Morza Martwego. Jest także profesorem historii starożytnego Izraela w Instytucie Języków Starożytnych w Lyonie i członkiem zespołu badawczego o nazwie „La Bible et ses Lectures” przy Instytucie Badań Fundamentalnych w Angers i sekcji CNRS „Orient et Méditerranée”.
Tradycja Jubileuszu, tak jeśli chodzi o chronologię jak i prawodawstwo, jest wciąż przedmiotem badań biblistów. W środowisku uczonych rabinów dyskutowano wyłącznie o praktycznym zastosowaniu prawa jubileuszowego, zawartego w rozdziale 25 Księgi Kapłańskiej. Tymczasem wiele rękopisów odkrytych w pobliżu Qumran wskazuje, że często miało ono szersze zastosowanie. Jego popularność łączyła się z powszechnym pragnieniem osiągnięcia stanu moralnej i religijnej doskonałości. „Wygnańcy” ze wspólnoty w Qumran pragnęli odrodzenia Przymierza, powrotu do, zazwyczaj idealizowanych, czasów Stworzenia. Wspólnota Qumran dążyła do powrotu do Ziemi Świętej wolnej od rytualnych nieczystości. Dlatego też, jeśli chodzi o problematykę eschatologiczną w judaizmie I wieku, badania nad Tradycją Jubileuszy mają zasadnicze znaczenie.
W swojej przedmowie prof. André Lemaire z École Pratique des Hautes Études w paryskiej Sorbonie napisał: „Mimo swoich ograniczeń, znane nam teksy, kiedy poddajemy je krytycznej analizie, potwierdzają ogromne znaczenie tradycji Jubileuszy w Qumran”. Nauki zawarte w Księgach Jubileuszy i Henocha potwierdzają ogromne bogactwo intelektualne judaizmu biblijnego, konfrontowanego z hellenizmem i myślą orientalną, zwłaszcza babilońską. Stosunkowo niedawno długi i skomplikowany proces uprzystępniania fragmentarycznych tekstów z Qumran przyczynił się do tego, że zwrócono baczniejszą uwagę na różne aspekty intelektualnego fermentu w Judei I wieku. 
Tradycja Jubileuszu jest obecna w Qumran w licznych tekstach biblijnych i parabiblijnych (Księga Jubileuszy, Testament Lewiego, apokryficzna Księga Rodzaju, Księgi Jeremiasza, Jozuego, kalendarze, reguły, oraz tzw. teksty „Pseudojubileuszy”). Pionierskie badania w tej dziedzinie podjął wybitny francuski semitolog prof. André Caquot z Collège de France [„Le Jubilé biblique: Histoire et interprétations”, Angers 2004], jednak studium Davida Hamidovica stanowi całościową syntezę, a zarazem nową analizę zachowanych w Qumran rękopisów. Autor analizuje również, jaki wpływ na treść rękopisów miała wspólnota esseńska.
Pierwsza część pracy Hamidovica, „Praktyka Jubileuszy”, to prezentacja biblijnej tradycji sięgającej Pięcioksięgu – 25 rozdziału Księgi Kapłańskiej. Redakcję tej księgi, jeśli chodzi o rękopisy w Qumran, datuje się na czasy hellenistyczne, około 160 p.n.e. Autor zajął się także Testamentem Lewiego, który w 17 rozdziale mówi o jubileuszu kapłańskim. Druga część studium koncentruje się na praktyce jubileuszy w Qumran, obecnej w takich rękopisach jak Apokryfy Rodzaju, Jozuego, Jeremiasza oraz tekstach kalendarzy (mishmarot). Objaśnienia tradycji jubileuszowych znajdują się także w tekstach wspólnoty z Qumran (Zwój Wojny, Reguła Wspólnoty, Błogosławieństwo i Legenda Melchisedeka). Kolejna, część trzecia, to rekonstrukcja i identyfikacja manuskryptów jubileuszowych i henochickich z Qumran odkrytych w grocie 4Q. W pracy zamieszczono reprodukcje licznych fragmentów, ich lekturę i tłumaczenie, zaopatrzone w komentarz i interpretację. 
Badacze rękopisów jubileuszowych i henochickich z Qumran mają do swojej dyspozycji kompletny instrument do dalszych studiów tekstu i jego interpretacji. Nadto, co istotne, analiza pięciu fragmentów Księgi Jubileuszy z Qumran i Masady jest okazją do prezentacji nowej metody ich rekonstrukcji graficznej i stanowi o postępie w badaniach nad literaturą qumrańską. 

Dariusz DŁUGOSZ

Dariusz Długosz. Urodził się 1962 roku w Szczecinie. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Ecole du Louvre w Paryżu. Specjalizuje się w archeologii i filologii biblijnej. Współpracuje z polskimi i zagranicznymi pismami poświęconymi Biblii, m. in. „The Qumran Chronicle”, „The Biblical Archaeology Review”, „Przegląd Orientalistyczny”, „Ruch Biblijny i Liturgiczny”.