Archeolog w Kraju Biblii

Israël Finkelstein jest archeologiem, dyrektorem Instytutu Archeologii i Historii Cywilizacji Bliskiego Wschodu Uniwersytetu w Tel-Awiwie. Wspólnie z Neilem Asherem Silbermanem, w paryskim wydawnictwie „Bayard”, opublikował dwa bestsellery: „La Bible dévoilée” [Biblia bez tajemnic] w 2002 oraz „Les rois sacrés de la Bible” [Wielcy królowie Biblii] w 2006 roku. Oficyna „Bayard” opublikowała w tym roku nową monografię profesora Finkelsteina „Un Archéologue au Pays de la Bible” [Archeolog w Kraju Biblii]. 
Autor książki wyznał, że otrzymał w życiu wielką szansę „bycia we właściwym miejscu i w dobrym momencie”, gdy w latach siedemdziesiątych XX wieku stawiano pierwsze kroki w badaniach archeologicznych na terenie Izraela. Wykopaliska i badania archeologów, jeśli chodzi o biblistykę, zaczęły wtedy wyznaczać nowe kierunki i określać nowe standardy. Ogromnym walorem opublikowanej w Paryżu książki jest jej bardzo osobisty charakter. Najwybitniejszy obecnie archeolog Ziemi Świętej mówi o swojej pracy i nowym obliczu archeologii starożytnego Izraela i historii biblijnej na przełomie XX i XXI wieku.
Profesor Finkelstein wyjaśnia, jak powstawała tzw. archeologia biblijna i jak ewoluowała. Największe zmiany przypadły na lata siedemdziesiąte i osiemdziesiąte XX wieku, kiedy to w Izraelu doszło społeczno-kulturalnych przewartościowań oraz, paralelnie, kiedy w świecie zaczęła zyskiwać na znaczeniu francuska Szkoła Annales, reprezentowana przez Fernanda Braudela i Marca Blocha. Właśnie w tym okresie, na obszarze historycznych krain Judei i Samarii, zaczęły działać nowe wykopaliska archeologiczne. Pozwoliło to z biegiem czasu skonfrontować wyniki nowych odkryć z wcześniejszymi badaniami. 
We współczesnej biblistyce istnieją trzy szkoły interpretacji Biblii Hebrajskiej. Pierwsza, konserwatywna, interpretuje Biblię w dosłowny sposób (Friedman, Ben-Tor, Sarnah, Malamat), wyznaczając czasy Patriarchów na II tysiąclecie p.n.e.; druga grupa uczonych (Davies i Lemche) radykalnie obniża chronologiczny próg, na czasy perskie i hellenistyczne (V-IV wiek p.n.e.); zaś trzecia (Van Sterers, Liverani) zasadniczo uznaje wiarygodność tekstów Pięcioksięgu, ale wyznacza czas ich powstania na VIII wiek p.n.e. Profesor Finkelstein uwzględnia wszystkie opcje. Zajmuje się również nowymi odkryciami archeologicznymi na terenie „Kraju Biblii”, a także współczesnymi dokonaniami w badaniach Starego Testamentu. 
Pierwszym zagadnieniem, jakim zajął się autor książki „Archeolog w Krainie Biblii”, są wzajemne relacje – Izraela i Kanaanu, Filistynów i Egiptu czasów faraona Szeszonka I, oraz dynastii achmenidzkiej i Aramejczyków. Następnie uczony wyjaśnia, jak archeologia traktuje kwestię początków Jerozolimy i Judei. Ukazuje również skomplikowany proces formowania się państw w północnym Izraelu i południowej Judzie. Współczesne odkrycia dotyczące pochodzenia Filistynów rzucają – według Finkelsteina – nowe światło na dzieje późnej monarchii w Izraelu i mogą być bardzo przydatne w studiach nad Biblią Starego Testamentu. 

Dariusz DŁUGOSZ

Dariusz Długosz. Urodził się 1962 roku w Szczecinie. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Ecole du Louvre w Paryżu. Specjalizuje się w archeologii i filologii biblijnej. Współpracuje z polskimi i zagranicznymi pismami poświęconymi Biblii, m. in. „The Qumran Chronicle”, „The Biblical Archaeology Review”, „Przegląd Orientalistyczny”, „Ruch Biblijny i Liturgiczny”.