Rzym, Judea i Żydzi w starożytności

Paryska oficyna „Picard” opublikowała niedawno książkę „Rome, la Judée et les Juifs” [Rzym, Judea i Żydzi] autorstwa Mireille Hadas-Lebel. Autorka jest absolwentką paryskiej Ecole Normale Superieure i profesorem na Uniwersytecie Paris IV. Zajmuje się dziejami religii. Należy do najlepszych specjalistów, jeśli chodzi o język Biblii, przez długi czas była także lektorką języka hebrajskiego  w paryskim INALCO (Narodowy Instytut Języków i Cywilizacji Wschodu). Jest autorką licznych prac z zakresu historii i religii Żydów w starożytności oraz biblijnych studiów lingwistycznych, między innymi: „Histoire de la langue hébraïque” [Historia języka hebrajskiego] (1986), „Flavius Josèphe, le Juif de Rome” [wydanie polskie: „Józef Flawiusz. Żyd rzymski”, Warszawa 1997], oraz „Jérusalem contre Rome” [Jerozolima przeciw Rzymowi] (1990), „L’hébreu: 3000 ans d’histoire” [Hebrajski: 3000 lat historii] (1992), „Massada, histoire et symbole” [Masada, historia i sybolika] (1995), „Hillel: un sage au temps de Jésus” [Hillel: mędrzec z czasów Jesusa] (1999), „Philon d’Alexandrie, un penseur en diaspora” [Filon Aleksandryjski, myśliciel z diaspory] (2003). 
Nowa książka mówi o ekspansji, do jakiej doszło II wieku p.n.e., i o polityczno-religijnej konfrontacji Rzymu z Judeą, czyli ze wspólnotami żydowskimi i diasporą, czyli rozsianymi wokół Morza Śródziemnego Żydami. Rzym odkrył wówczas nową religię, całkowicie odmienną od wszystkich znanych wówczas kultów pogańskich. I chociaż w historii relacji rzymsko-żydowskich nie było regularnych prześladowań religijnych na wielką skalę, jednak polityka Rzymu wobec podbitej Judei prowadziła do stałego pogorszenia wzajemnych stosunków i, w rezultacie od końca I wieku do pierwszej połowy II wieku, do trzech groźnych i tragicznych żydowskich, antyrzymskich powstań. Te wydarzenia miały ogromny wpływ na dalszy bieg dziejów Cesarstwa Rzymskiego, nie znalazły jednak opisane przez wielką antyczną rzymską literaturę.  
Praca francuskiej badaczki przybliża szerokiej rzeszy czytelników ten ważny okres dziejów w oparciu o analizę pisanych źródeł żydowskich, greckich i rzymskich, oraz literatury chrześcijańskiej, uzupełnionej wynikami nowych badań i odkryć archeologicznych. Autorka, poza analizą polityczno-religijnych wydarzeń w Judei – od pierwszych relacji dyplomatycznych republikańskiego Rzymu z Judeą, pochodzących z pierwszej połowy II wieku p.n.e., aż po schyłek cesarstwa w V wieku n.e. – ukazuje dwie odmienne kultury i religie, a także monoteizm i pogaństwo w starożytności. Książka jasno ukazuje miejsce Judei i Żydów na mapie antycznego imperium rzymskiego w początkach chrześcijaństwa.
Paryska publikacja jest znakomitym podręcznikiem do dziejów Żydów w starożytności. Wciąż brak takich pozycji na polskim rynku. Polski czytelnik zatem, poznając nową zachodnią literaturę dotyczącą badań biblijnych i judaistycznych, może łatwiej prześledzić dzieje Rzymu i Judei. Książka zawiera tablice chronologiczne i ułatwiający orientację indeks. Pomocne są też liczne plany, mapy i ilustracje. Judea początków chrześcijaństwa, ojczyzna Jezusa, będąca prowincją rzymskiego imperium, stanowi ważny etap w rozwoju tej nowej religii, stąd badania nad historią relacji rzynsko-żydowskich zajmują niezwykle ważne miejsce dla zrozumienia cywilizacji judeochrześcijańskiej. Książka Mireille Hadas-Lebel to przystępny instrument badawczy tak dla specjalistów jak i studentów dziejów starożytnych. Zapewne zainteresuje ona licznych adeptów studiów biblijnych. Wypada mieć nadzieję, że książka „Rzym, Judea i Żydzi” znajdzie rychło wydawcę w Polsce.

Dariusz DŁUGOSZ

Dariusz Długosz. Urodził się 1962 roku w Szczecinie. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Ecole du Louvre w Paryżu. Specjalizuje się w archeologii i filologii biblijnej. Współpracuje z polskimi i zagranicznymi pismami poświęconymi Biblii, m. in. „The Qumran Chronicle”, „The Biblical Archaeology Review”, „Przegląd Orientalistyczny”, „Ruch Biblijny i Liturgiczny”.