Dzieje Abrahama i Patriarchów

Postać Abrahama jest symbolem początku dziejów Hebrajczyków związanych z obszarem tak zwanego żyznego Półksiężyca, czyli Bliskiego Wschodu. Biblijne określenie tego Patriarchy w Księdze Powtórzonego Prawa (26,5) jako: "Aramejczyka błądzącego" jest niejako streszczeniem historii formułowania się Narodu Wybranego. Imię Abrahama jest dobrze poświadczone w Mezopotamii, skąd pochodził, w połowie drugiego tysiąclecia przed narodzeniem Chrystusem. Podobnie etymologia członków Jego rodu znajduje odbicie w kulcie boga Sina, rozpowszechnionego wówczas w Ur na południu Mezopotamii. Bibliści łączą zwykle migrację Abrahama z wędrówkami Amorytów, czyli ludów zachodniosemickich na obszary północnej Syrii.
Wędrówka Abrahama z Ur do północnego Haranu - miasta pielgrzymek i sanktuarium Boga Sina, i ośrodka handlu nastąpiła prawdopodobnie w XVIII wieku przed narodzeniem Chrystusa. Z Haranu Patriarcha udał się na południe. Przekroczywszy Eufrat wkroczył do Kanaanu w okolicach Aleppo i dalej, mijając Damaszek, udał się do Sychem, silnego centrum kultu kanaanejskiego bóstwa Baala. Dalsza podróż zawiodła Go poprzez pustynię Negev do Egiptu, by w końcu powrócić do Kanaanu i osiedlić się w Hebronie.
Problem monoteizmu Abrahama zajmuje uwagę wielu biblistów, gdyż Jego otoczenie było politeistyczne, ale On sam i Jego ród wybrali kult Jednego boga pośród innych. Bóg Abrahama stał na czele panteonu kanaanejskiego nosząc imię "Boga Najwyższego" (hebr. El Elyon), jakie odnajdujemy w Księdze Rodzaju (14, 19). W Biblii spotykamy również określenie "Boga Przodków" (Abrahama, Izaaka i Jakuba), co sprawia, że grupa Patriarchów jest "wybrana" przez Boga wśród innych ludów. Oto geneza Przymierza zawartego między Bogiem i Abrahamem, której świadectwo znajduje się w Księdze Rodzaju (15).
Odnośnie słowa "Patriarcha", odnajdujemy je w greckiej Biblii (Septuaginta) w Księdze Kronik, gdzie oznacza ono "przewodników ludu Izraela" (gr. patriarches, patrarchai). W Nowym Testamencie termin odnosi się do wielkich przodków biblijnych Narodu Wybranego: dwunastu synów Jakuba (Dzieje Apostolskie 7,8) oraz do postaci samego Abrahama (List do Hebrajczyków 7,4).
W konkluzji należy wyjaśnić znaczenie terminu "Żyznego Półksiężyca" stanowiącego kolebkę geograficzną wielkich cywilizacji starożytnego Bliskiego Wschodu, który obejmował tereny rozciągające się od Memfis w dolinie Nilu, aż do Ur na południu Mezopotamii. "Żyzny Półksiężyc" to zatem tereny Syrii i Kanaanu, stepu pomiędzy łańcuchem górskim Azji Mniejszej i Pustynią Arabską. Palestyna leżąca pomiędzy Egiptem i Mezopotamią stała się teatrem wielkich migracji i konfliktów politycznych obu potęg Bliskiego Wschodu, zaś od epoki Patriarchy Abrahama: "Ziemią Obiecaną".

Dariusz DŁUGOSZ

Dariusz Długosz. Urodził się 1962 w Szczecinie. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Ecole du Louvre w Paryżu. Specjalizuje się w archeologii i filologii biblijnej. Współpracuje z polskimi i zagranicznymi pismami poświęconymi Biblii, m. in. "The Qumran Chronicle", "The Biblical Archaeology Review", "Przegląd Orientalistyczny", "Ruch Biblijny i Liturgiczny".