Z Biblią na Ty...
STARY TESTAMENT BIBLII HEBRAJSKIEJ

Tekst Starego Testamentu w Biblii Hebrajskiej został spisany zasadniczo w języku hebrajskim. Rękopisy odkryte w Qumran potwierdzają istnienie przed powstaniem chrześcijaństwa różnych odmian tekstów starotestamentowych.

1. Różne wersje tekstów starotestamentowych w Biblii Hebrajskiej

U początków chrześcijaństwa Biblia Hebrajska zawierała liczne i różnorodne grupy (lekcje) tekstów starotestamentalnych. Odkryte w latach pięćdziesiątych rękopisy tekstów Starego Testamentu ujawniły, że niektóre księgi biblijne, na przykład Księga Samuela czy Jeremiasza, posiadały różne wersje tekstu, krótsze i dłuższe. Wersja krótsza tekstu stanowi źródło wersji drukowanej dziś w Biblii Hebrajskiej, chociaż powstawała w oparciu o późniejsze rękopisy hebrajskie z okresu wieków średnich. Ta wersja Starego Testamentu stała się oficjalną, a jej podstawę nazywa się tekstem masoreckim. Wersja dłuższa jest natomiast w opinii egzegetów i specjalistów filologii biblijnej odzwierciedleniem hebrajskiego modelu, który posłużył do greckiego tłumaczenia Biblii, tak zwanej Septuaginty, powstałej w III-I wieku przed nar. Chr. Oprócz tych dwóch wersji Biblii istnieją teksty Starego Testamentu bliskiego tradycji Pięcioksięgu Mojżeszowego, właściwego dla Samarytan. Różnorodność tekstów Biblii Hebrajskiej wskazuje więc na bogactwo tendencji i ruchów w łonie judaizmu przed powstaniem chrześcijaństwa.

2. Proces ujednolicenia tekstu biblijnego - hebrajskiego Starego Testamentu

W końcu I wieku rabini zaadoptowali jedyną wersję Biblii, której nadano statut kanoniczny, uznany także przez chrześcijan. Rękopisy biblijne odkryte nad Morzem Martwym (w Murabba`at i Nahal Hever) potwierdzają autorytatywny charakter tej wersji w łonie judaizmu podczas drugiej wojny żydowskiej przeciwko Rzymowi (132-135). Pozostałe odmiany tekstu przetrwały jedynie w Pięcioksięgu Samarytan i wersji greckiej (Septuaginta), uznanej przez chrześcijan, którzy uzupełnili kanon greckimi tekstami Nowego Testamentu.

3. Tekst masorecki Biblii Hebrajskiej - system samogłosek i znaków semickich

Język hebrajski notuje jedynie spółgłoski, podobnie aramejski, syriacki, arabski, stąd lektura tekstu nastręcza trudności i możliwości różnej interpretacji. DBR czytane DâBâR oznacza „słowo“, ale DêBêR znaczy już „dżuma“. Ponadto w starożytności zaczęto używać niektórych spółgłosek na oznaczenie samogłosek: H dla wyrażenia â lub ê, oraz W dla wyrażenia û lub ô. Praktyka nieco podobna do systemu wokalizacji Koranu arabskiego stała się powszechna od V wieku. W Biblii Hebrajskiej dla celów właściwej lektury Pisma Świętego w kulcie synagogalnym masoreci (uczeni w Piśmie - rabini) wprowadzili system kropek i kresek mających wartość samogłosek nie zanotowanych w tekście. Ów system masorecki (hebrajskie „masora“ znaczy „tardycja“) i ustalony w ten sposób jednolity tekst Biblii Hebrajskiej powstał na przestrzeni kilku wieków studiów i pracy egzegetycznej masoretów - uczonych rabinów, z których szczególne zasługi przypisuje się rodzinie Ben Ashera z Tyberiady (X-XI wiek).

Dariusz DŁUGOSZ

Dariusz Długosz. Urodził się 1962 w Szczecinie. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Ecole du Louvre w Paryżu. Specjalizuje się w archeologii i filologii biblijnej. Współpracuje z polskimi i zagranicznymi pismami poświęconymi Biblii, m. in. "The Qumran Chronicle", "The Biblical Archaeology Review", "Przegląd Orientalistyczny", "Ruch Biblijny i Liturgiczny".